Νόαμ Τσόμσκι: «Η Ελλάδα καταστρέφεται βάση σχεδίου»

Κυριακή, 15 Ιανουάριος 2012 14:00

Yiannis Aeras

Τον έχουν χαρακτηρίσει «Αϊνστάιν της γλωσσολογίας»,«Δαρβίνο της εποχής μας» και «κορυφαίο διανοούμενο του κόσμου». Είναι ένας από τους σημαντικότερους ακτιβιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κάτι που του έδωσε και τον χαρακτηρισμό «ο αντιαμερικανός εξτρεμιστής», τον οποίο χρησιμοποιούν κυρίως οι Αμερικανοί.Η θεμελιώδης πλέον «Ιεραρχία Τσόμσκι», την οποία περιέγραψε το 1956, τον έχει καθιερώσει και ως έναν από τους σημαντικότερους γλωσσολόγους όλων των εποχών. Και όμως, παρ’ ότι έχεις όλα αυτά στο μυαλό σου όταν πηγαίνεις να τον συναντήσεις, ο 83χρονος Νόαμ Τσόμσκι είναι τελικά ακόμη πιο επιβλητικός και εντυπωσιακός από τη φήμη του.

Ο Νόαμ, όπως τον αποκαλούν όλοι στο ΜΙΤ, πηγαίνει κάθε ημέρα στο γραφείο του, στο Τμήμα Γλωσσολογίας και Φιλοσοφίας. Εκεί βρεθήκαμε στις 3.00 το μεσημέρι, 15 λεπτά νωρίτερα από το ραντεβού μας. Η Μπεβ Στολ, η βοηθός του, μας άνοιξε την πόρτα του προθαλάμου του γραφείου του. Είναι αυτή που κανονίζει τα πάντα για εκείνον με κάθε λεπτομέρεια: «Σε πέντε λεπτά θα μπείτε στο γραφείο του, ετοιμαστείτε και ο καθηγητής θα είναι μαζί σας στην ώρα του».

Ένα γραφείο γεμάτο βιβλία παντού. Στην τεράστια βιβλιοθήκη όλα είναι τοποθετημένα σε ράφια με γραμμένη από κάτω την κατηγορία στην οποία ανήκουν. Μια κατηγορία, όμως, ενώ έχει ετικέτα, είναι εντελώς κενή από βιβλία: «Intelligence». Σε κεντρικό σημείο υπάρχει μια τεράστια φωτογραφία του Μπέρτραντ Ράσελ και από κάτω γραμμένη η φράση με την οποία ξεκινά η αυτοβιογραφία του και προφανώς εκφράζει και τον Τσόμσκι: «Τρία πάθη, απλά, αλλά κατακλυσμιαία, εξουσιάζουν τη ζωή μου: Η λαχτάρα για αγάπη, η αναζήτηση της γνώσης και η ανυπόφορη θλίψη για τα βάσανα του ανθρώπινου είδους». Καθήσαμε σε ένα τραπέζι στο μέσον του γραφείου του, και ο Τσόμσκι κάθησε ακριβώς δίπλα μας. Ευτυχώς, γιατί εκτός του ότι είναι συναρπαστικό να τον έχεις κυριολεκτικά σε απόσταση αναπνοής, είναι γνωστό ότι μιλάει πάρα πολύ σιγά. Εκτός όλων των άλλων, φημίζεται και για την απίστευτη μνήμη του, θυμάται απλώς τα πάντα, κάτι που δεν το αρνείται και ο ίδιος: «Ναι, θυμάμαι πολλά πράγματα, αλλά μερικές φορές είναι λίγο βασανιστικό, επειδή οι άλλοι συνήθως δεν θυμούνται». Μπορεί με μεγάλη ευκολία να πηγαίνει από το ένα θέμα στο άλλο σαν να «τραβάει» μέσα στο μυαλό του συρτάρια με γνώσεις και πληροφορίες. Άκουγε κάθε ερώτησή μας σκυφτός, κοιτώντας προς τα κάτω, και μόλις τελειώναμε σήκωνε αμέσως το βλέμμα του και έδινε την απάντησή του κοιτώντας μας κατάματα μέχρι τέλους.


Πάντως ο Τσόμσκι έκανε την πρώτη ερώτηση: «Αλήθεια, τι γίνεται στην Ελλάδα; Τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα».

Ετοιμαζόμαστε να καταστρέψουμε την παγκόσμια οικονομία. Ετσι μας λένε. Όμως η Ελλάδα που είναι λιγότερο από το ένα χιλιοστό της παγκόσμιας οικονομίας θα καταστρέψει όλη την υφήλιο; Δεν είναι γελοίο αυτό;
«Πιστεύω ότι συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: η Ευρωπαϊκή Eνωση, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το ΔΝΤ ασχολούνται με το να καταστρέψουν την Ελλάδα και υπάρχει σχέδιο για αυτό. Βέβαια, για να είμαστε ειλικρινείς, και η Ελλάδα από μόνη της έχει πολλά εσωτερικά προβλήματα. Αυτά που προτείνει η τρόικα, όμως, κάνει αυτά τα προβλήματα πολύ χειρότερα και αδύνατον να λυθούν. Σχεδιάζουν και προτείνουν πολιτικές οι οποίες δεν οδηγούν στην οικονομική ανάπτυξη και στη λύση του προβλήματος και γι’ αυτό όσο προχωρούν τα μέτρα θα φέρνουν λιγότερη ελπίδα και άρα μεγαλύτερη απελπισία στον κόσμο».
Και τι θα κερδίσουν οι λεγόμενες «αγορές» από την καταστροφή της Ελλάδας;
«Ξέρετε, αυτό που ονομάζουν “αγορές”, δεν είναι κάτι ακαθόριστο. Είναι οι μεγάλες τράπεζες σε παγκόσμιο επίπεδο. Γερμανικές, γαλλικές και εμμέσως αμερικανικές τράπεζες. Η τραπεζική κοινότητα, λοιπόν, είναι αυτή που θέλει να αποπληρωθεί. Δεν τους ενδιαφέρει το τίμημα».
Πιστεύετε ότι θα τα καταφέρουν στο τέλος;
«Ήδη πληρώνονται εδώ και πολλά χρόνια. Έπαιρναν πάντα και παίρνουν ακόμη αυτό που θέλουν, αλλά το τελικό αποτέλεσμα ίσως είναι η καταστροφή της Ελλάδας. Η κατάσταση δεν είναι ανάλογη, αλλά υπάρχουν δύο παραδείγματα χωρών, όπως η Αργεντινή και η Ισλανδία, που δεν υπάκουσαν και πλέον πηγαίνουν καλά. Ωστόσο αυτές οι δύο χώρες είχαν το δικό τους νόμισμα, μπορούσαν να πουν “δεν δεχόμαστε τους νόμους του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος” και είχαν τη δυνατότητα να κινηθούν αλλιώς. Η Ελλάδα δεν μπορεί να κάνει ακριβώς αυτό, αφού δεν έχει το δικό της νόμισμα»
Πιστεύετε, παρ’ όλα αυτά, ότι μια επιστροφή στη δραχμή θα ήταν καταστρεπτική για εμάς;
«Ναι, παρ’ ότι είναι ένα πιθανό σενάριο. Γι’ αυτό πιέζει έτσι το ΔΝΤ, διότι ξέρει ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να επιστρέψει στη δραχμή και συνεπώς γνωρίζει ότι μπορεί να πιέσει. Προσέξτε τον φασισμό του οικονομικού συστήματος. Είναι σαν να μου έχετε δανείσει εσείς χρήματα, με ληστρικά κιόλας επιτόκια, να σας αποπληρώνω για κάποια χρόνια και όταν ξαφνικά δεν μπορώ να σας πληρώσω άλλο, να μου λέτε: “Ωραία, θα πληρώσουν οι φίλοι και οι γείτονες για σένα”. Αυτό είναι το ΔΝΤ. Αν ένας επενδυτής, μια τράπεζα ας πούμε, έχει επενδύσει με ρίσκο σε μια χώρα, και βέβαια πάντα με ληστρικά επιτόκια, και κάποια στιγμή η χώρα δεν μπορεί πλέον να πληρώνει, έρχεται το ΔΝΤ και λέει ότι θα πληρώσουν άλλοι για σένα. Αυτοί, φυσικά, είναι πάντα οι φορολογούμενοι των άλλων χωρών, οι οποίοι δεν πήραν ποτέ το συγκεκριμένο δάνειο. Ολα γίνονται, αρκεί να μη χάσουν οι τράπεζες. Και τελικά να μην έχουν στην ουσία κανένα ρίσκο!».
Συγγνώμη, αλλά πώς το αποκαλείτε αυτό το σύστημα;
«Είναι το οικονομικό σύστημα “στυγνή ληστεία”».
Πολύ περιγραφικό όνομα για οικονομικό σύστημα…
«Μα δεν είναι καν μυστικό, το λένε και οι ίδιοι! Πριν από μερικά χρόνια ένας υψηλά ιστάμενος του ΔΝΤ το χαρακτήρισε “κοινότητα της πίστωσης και της επιβολής”. Ακριβώς όπως η Μαφία! Οπως οι μαφιόζοι, έχουν και τα λεφτά να σε δανείσουν, αλλά και τον τρόπο να σ’ τα πάρουν πίσω».
Αρα η ανυπακοή και η μη πληρωμή του χρέους μας είναι η πρότασή σας;
«Προσέξτε. Η ανυπακοή πολλές φορές θέλει ψυχραιμία και υπομονή. Και κυρίως να βρείτε τον τρόπο που σας ταιριάζει».
Το ίδιο σύστημα, όμως, δεν επιβάλλεται και εδώ στις Ηνωμένες Πολιτείες;
«Βεβαίως. Από τα πρώτα χρόνια του Ρίγκαν και ως σήμερα, πάρα πολλές φορές έχουν κληθεί οι αμερικανοί πολίτες να πληρώσουν τα κεφάλαια τραπεζών που χάθηκαν σε επενδυτικά ρίσκα που πήραν οι ίδιες εντός και εκτός ΗΠΑ. Αυτό, προσέξτε, δεν θα συνέβαινε σε ένα καπιταλιστικό σύστημα. Αλλά συμβαίνει στο δικό μας οικονομικό σύστημα, διότι απλώς είναι “γκανγκστερικό”. Μάλιστα υπάρχει και όνομα για αυτό το σύστημα, ο Στίγκλιτζ θα σας έχει μιλήσει φαντάζομαι. Ονομάζεται “πολύ μεγάλο για να αποτύχει”. Αυτό περιγράφει στην ουσία την πολιτική “παροχής εξασφάλισης” από την πλευρά της αμερικανικής κυβέρνησης, η οποία διασφαλίζει στις τράπεζες και στους επενδυτικούς οργανισμούς πως “ό,τι ρίσκο και να πάρετε, όταν το σύστημα καταρρεύσει και δεν θα μπορείτε να πάρετε άλλα λεφτά, θα σας τα δώσουμε εμείς από τα χρήματα των φορολογουμένων”. Παρεμπιπτόντως, το σύστημα καταρρέει κάθε τόσο».
Οι οίκοι αξιολόγησης τι ρόλο παίζουν σε όλα αυτά;
«Οι οίκοι αξιολόγησης συμπληρώνουν ιδανικά το “γκανγκστερικό σύστημα”, αφού έχουν συνυπολογίσει, πριν από κάθε επένδυση, ότι αν κάτι δεν πάει καλά στη χώρα στην οποία γίνονται επενδύσεις, τότε θα αναλάβει τα χρέη η εκεί κυβέρνηση, δηλαδή οι φορολογούμενοι. Δηλαδή κάτι το οποίο αποτελεί σκάνδαλο, αυτοί το έχουν συμπεριλάβει στους υπολογισμούς τους! Γι’ αυτό και κάποιοι, πολύ λίγοι, ακόμη και μέσα σε αυτήν την κρίση, τα καταφέρνουν μια χαρά. O ρόλος των οίκων αξιολόγησης ενισχύθηκε από τη δεκαετία του ’70 και μετά, όταν το σύστημα πραγματικά απογειώθηκε και συγκεντρώθηκε τεράστιος πλούτος στα χέρια πολύ λίγων. Όλοι γνωρίζουν ότι οι ΗΠΑ είναι μια χώρα ανισοτήτων, αλλά αυτό που ίσως δεν είναι αντιληπτό είναι ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος αυτής της ανισότητας προέρχεται από το ένα τοις χιλίοις του πληθυσμού».
Και εμείς οι πολίτες, όμως, δεν αντιδράσαμε καθόλου και τα αποδεχτήκαμε όλα αυτά που καθορίζουν τη ζωή μας.
«Μα δεν τα έχουμε αποδεχτεί! Δεν μας δόθηκε καμία επιλογή και καμία εναλλακτική. Δεν μας ρώτησε κανένας: “Σας αρέσει το ΔΝΤ;”. Εμένα δεν με ρώτησε κανένας, εσάς; Απλώς το σχεδίασαν και μας το επέβαλαν».
Γι’ αυτό η Goldman Sachs, ας πούμε, αν και βασική υπεύθυνη της κρίσης, βγάζει ακόμη τεράστια κέρδη;
«Ακριβώς. Αν και είναι βασικοί υπεύθυνοι και από τους αρχιτέκτονες της κρίσης, τα πάνε μια χαρά, με τεράστιους μισθούς και με μπόνους. Αυτό συμβαίνει επειδή απλώς ανήκουν στο σύστημα που προανέφερα. Η Goldman Sachs τώρα είναι πλουσιότερη από ποτέ. Αλλά ο κόσμος δεν εστιάζει σε γεγονότα όπως αυτό, διότι η προπαγάνδα αναζητεί και βρίσκει άλλους “υπεύθυνους” να κατηγορήσει. Κατά τη διάρκεια της κρίσης, όμως, ένα από τα μεγαλύτερα λάθη είναι να στοχοποιείς διάφορες κοινωνικές ομάδες».
Η στοχοποίηση, όμως, συμβαίνει και από τις δύο πλευρές. Και από το κράτος προς κάποιους, αλλά και από τους πολίτες προς κάποιους άλλους. Δεν είναι επικίνδυνο αυτό; Υπάρχει «καλή» στοχοποίηση;
«Όχι βέβαια. Προσέξτε τι γίνεται. Από την πλευρά του κράτους έχουμε ορισμένους ιδιαίτερα εύκολους στόχους, όπως είναι για παράδειγμα οι δάσκαλοι και η Παιδεία γενικότερα. Από την πλευρά του πληθυσμού τώρα, έχουμε τον εύκολο στόχο, που είναι οι αλλοδαποί, και στην Ευρώπη εξαπλώνεται ανησυχητικά το φαινόμενο της μετανάστευσης. Στην Ουγγαρία με το νεοφασιστικό κόμμα Τζομπίκ, στην Αγγλία με το Βρετανικό Εθνικό Μέτωπο και την Αγγλική Αμυντική Λίγκα. Και αν σας ακούγεται ανακουφιστικό ότι σε διάφορες χώρες της Ευρώπης τα ακροδεξιά ρατσιστικά κόμματα παίρνουν κάτω από 10%, μην ξεχνάτε ότι το 1928 στη Γερμανία το Ναζιστικό Κόμμα είχε πάρει κάτω από 3%. Πέρυσι βγήκε στη Γερμανία το βιβλίο του Τίλο Σαραζίν “Η Γερμανία καταργεί τον εαυτό της”, στο οποίο ισχυρίζεται ότι οι μετανάστες καταστρέφουν τη χώρα. Έγινε μπεστ σέλερ. Η δε καγκελάριος Μέρκελ, παρ’ ότι καταδίκασε το βιβλίο, δήλωσε ότι η πολυπολιτισμικότητα έχει τελικά αποτύχει. Οι Τούρκοι και οι Άραβες που τους έκαναν εισαγωγή για να κάνουν τη βρώμικη δουλειά “απέτυχαν”, δηλαδή, να γίνουν ξανθοί και γαλανομάτηδες, κανονικοί άριοι…».
Υπάρχει πάντως το παράδοξο σε καιρούς οικονομικής και κοινωνικής ηρεμίας οι άνθρωποι να επιλέγουν τον καπιταλισμό και να θυμούνται όλα τα κακά του σοσιαλισμού. Οταν όμως έρχεται η οικονομική κρίση, τότε βρίζουν τα κακά του καπιταλισμού και μνημονεύουν τα καλά του σοσιαλισμού. Είναι λίγο ανόητο αυτό. Πώς γίνεται να αλλάξει;
«Αυτό είναι και το ένα και μοναδικό μήνυμα που πραγματικά έχω να δώσω. Δεν είναι συνταγή και πρέπει ο καθένας να το καταφέρει μόνος του: Χρησιμοποιήστε την κοινή λογική».
Με αυτό που λέτε ελπίζετε να βελτιώσετε τον κόσμο;
«Δεν θέλω να βελτιώσω τον κόσμο, θέλω οι άνθρωποι να τον βελτιώσουν».
Ποια είναι η άποψή σας για τον Μπαράκ Ομπάμα; Σας φαίνεται, όπως λένε, να έχει ξεχάσει ότι ο Λευκός Οίκος χτίστηκε από χέρια μαύρων;
«Όταν εξελέγη ο Ομπάμα, δεν είχα καμία προσδοκία από αυτόν. Το είχα γράψει και το είχα πει πριν από την εκλογή του. Αυτός ο άνθρωπος δεν είχε καθόλου αρχές. Είναι ένας οπορτουνιστής χωρίς αρχές. Από την άλλη όμως, το να έχουμε μια οικογένεια μαύρων στον Λευκό Οίκο είναι ένα μεγάλο ιστορικό κατόρθωμα. Συμβολίζει σπουδαία πράγματα για την τεράστια ομάδα των Αφροαμερικανών, αλλά κυρίως για την παγκόσμια κουλτούρα και τον πολιτισμό. Το να περιμένεις, πάντως, κάτι από τον Ομπάμα είναι τεράστιο λάθος».
Ολα αυτά τα χρόνια που σας ακούω και σας διαβάζω, μου θυμίζετε ήρωα της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας.
«Αλήθεια; Μισό λεπτό να καλύψω τις φτέρνες μου».
Ειλικρινά, μοιάζει σαν να προσπαθείτε να αλλάξετε τη μοίρα που οι ίδιοι οι άνθρωποι έχουν επιλέξει για τον εαυτό τους. Αυτό δεν είναι κάπως μάταιο; Στο τέλος δεν θα είναι έτσι και αλλιώς χαμένη μάχη;
«Όχι, δεν την έχουν επιλέξει οι άνθρωποι τη μοίρα τους. Εγώ πάντως δεν την έχω επιλέξει. Έχει όμως σχεδιαστεί. Ο Ανταμ Σμιθ (που έγραψε τον “Πλούτο των εθνών”) δεν ήταν ηλίθιος που έγραψε αυτά που έγραψε».
Ας περάσουμε σε κάτι άλλο που αφορά την Ελλάδα. Πώς εξηγείτε την επιθετική συμπεριφορά της Τουρκίας;
«Υπάρχουν πάρα πολλοί ιστορικοί λόγοι για αυτό. Πάντως πιστεύω ότι η Ελλάδα έχει μπει σε ένα παιχνίδι υπερβολικής σπατάλης για όπλα και αυτό έχει προκαλέσει μεγάλα προβλήματα στη χώρα, αφού ο προϋπολογισμός για τους εξοπλισμούς είναι πολύ μεγαλύτερος από όσο θα μπορούσε να αντέξει η οικονομία σας. Σκεφτείτε λίγο πρακτικά. Στην ακραία περίπτωση σοβαρής εμπλοκής μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, η πιθανότητα να χρησιμοποιηθεί όλος αυτός ο στρατιωτικός εξοπλισμός και να φέρει αποτέλεσμα είναι σχεδόν μηδενική. Διότι απλώς η δύναμη της Τουρκίας είναι πολλαπλάσια ποσοτικά».
Ομως στην ουσία οι ΗΠΑ μάς έχουν υποχρεώσει σε αυτά τα τεράστια έξοδα για εξοπλισμούς.
«Φυσικά. Το λατρεύουν αυτό οι ΗΠΑ. Σχεδόν όλη η οικονομία των ΗΠΑ στηρίζεται στους εξοπλισμούς. Σκεφτείτε ότι επί Μπιλ Κλίντον η Τουρκία έγινε αναλογικά ο υπ’ αριθμόν ένα αγοραστής όπλων στον κόσμο μαζί με την Αίγυπτο και το Ισραήλ. Αυτός είναι και ένας πολύ βασικός λόγος για τον οποίο εξοπλίζουμε το Ισραήλ. Εκτός από το ότι το κάνουμε για να ευχαριστήσουμε το ισραηλινό λόμπι, τους εξοπλίζουμε για να τους χρησιμοποιήσουμε και ως “διαφημιστικό”, ως “teaser” για άλλες χώρες. Τα όπλα που αγοράζει το Ισραήλ δεν είναι καμία σοβαρή ποσότητα, αλλά μετά έρχεται η Σαουδική Αραβία και λέει ότι θέλει εκατονταπλάσια ποσότητα από τα ίδια όπλα. Αλλά, για να είμαστε δίκαιοι, δεν το κάνουν μόνο οι ΗΠΑ. Το κάνει και η Βρετανία».
Οι μεγάλες δυνάμεις, όμως, γιατί κάνουν εδώ και δεκαετίες τα «στραβά μάτια» στις παρανομίες που έχει διαπράξει η Τουρκία;
«Μερικές φρικαλεότητες της Τουρκίας έχουν γίνει και με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών, όπως αυτές που διέπραξε τη δεκαετία του ’90 στο νοτιοανατολικό της τμήμα εναντίον των Κούρδων, οι οποίοι είναι περίπου το ένα τέταρτο του πληθυσμού της. Μετά η Τουρκία πήρε μέρος και στον πόλεμο εναντίον της τρομοκρατίας».
Οι διανοούμενοι της Ευρώπης, όμως, δεν πολυμιλάνε για όλα αυτά. Τελικά ο διανοούμενος που υπηρετεί τους δυνατούς μπορεί να συνεχίσει να λέγεται έτσι;
«Αυτή της Τουρκίας δεν είναι η μόνη περίπτωση, αλλά είναι πολύ ενδεικτική της κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι διανοούμενοι της Δύσης».
Την ένταση που υπάρχει τελευταία μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ πώς την εξηγείτε;
«Αυτήν τη φορά η Τουρκία έχει έναν πολύ καλό λόγο, αφού ένα τουρκικό πλοίο δέχθηκε επίθεση σε διεθνή ύδατα και σκοτώθηκαν εννέα Τούρκοι. Αυτό ήταν κανονική πειρατεία. Οι Ισραηλινοί άλλωστε συνηθίζουν να τα κάνουν αυτά από παλιά. Κανένα κράτος δεν θα τη γλίτωνε με αυτά που κάνει το Ισραήλ, αλλά όταν έχεις τις ΗΠΑ από πίσω σου, κάνεις ό,τι θέλεις. Σκοτώθηκαν λοιπόν από τα πυρά των Ισραηλινών εννέα άνθρωποι, από τους οποίους να σημειώσουμε κανένας δεν ήταν αμερικανός πολίτης, και η Τουρκία απαίτησε από το Ισραήλ να ζητήσει συγγνώμη».
Πιστεύετε δηλαδή ότι πίσω από τις κινήσεις τις Τουρκίας κρύβεται και αίσθημα δικαίου;
«Οχι. Ξέρετε εσείς να υπάρχει κάποιο κράτος που να είναι κράτος δικαίου; Τα κράτη δεν είναι οργανισμοί ήθους και ηθικής, είναι οργανισμοί ισχύος».
Πιστεύετε ότι θα υπάρξει κάποια στιγμή στο μέλλον ένα κράτος που θα είναι κράτος δικαίου;
«Όχι, ποτέ. Εφόσον κάτι είναι κράτος δεν μπορεί να είναι δίκαιο. Βέβαια, φυσικά και υπήρξαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν άνθρωποι που είναι ηθικοί και οι οποίοι προσπαθούν να επιβάλλουν το ήθος τους σε κάποια κομμάτια του κράτους. Αλλά το να περιμένεις από ένα κράτος ισχύος να συμπεριφέρεται δίκαια είναι μάταιο και ανόητο. Τα κράτη ως οργανισμοί λειτουργούν με τις δικές τους αρχές και τα δικά τους συμφέροντα. Ολη η ιστορία των κρατών είναι κάπως έτσι».
Οι λαοί, λοιπόν, κάνουν ένα διαρκές ταξίδι από ελπίδα σε ελπίδα και από όνειρο σε όνειρο, χωρίς αυτό να οδηγεί κάπου καλύτερα;
«Όχι, εγώ δεν το βλέπω έτσι. Εγώ το βλέπω περισσότερο σαν το σκαρφάλωμα ενός βουνού με στόχο να κατακτήσεις την κορυφή. Κάθε φορά όμως που φτάνεις στην κορυφή που έχεις βάλει στόχο, ανακαλύπτεις ότι από εκεί φαίνεται μια άλλη, νέα, πέρα από αυτήν που κατέκτησες, και πρέπει να αρχίσεις πάλι το ταξίδι. Τότε όμως δεν πρέπει να ξεχνάς ότι έχεις ήδη κατακτήσει τον προηγούμενο στόχο σου. Νομίζω ότι αυτή είναι όλη η ανθρώπινη Ιστορία, επαναλαμβανόμενες κορυφές, για τις οποίες κάποιοι έχουν παλέψει ώστε να κατακτηθούν. Το πιο φυσιολογικό λοιπόν είναι να βρίσκει ο άνθρωπος μπροστά του ακόμη ψηλότερες κορυφές, τις οποίες δεν γνώριζε από πριν, και θα πρέπει να τις κατακτήσει. Αρα δεν πιστεύω ότι το ταξίδι είναι χωρίς ελπίδα, είναι απλώς μια συνεχής επίτευξη στόχων».
Και το ταξίδι θα υπάρχει έπειτα από κάθε άνθρωπο και έπειτα από κάθε εποχή;
«Ακριβώς. Γι’ αυτό σε κάθε εποχή ας κάνει ο άνθρωπος τη δουλειά του, που είναι να κατακτήσει τις κορυφές που του αναλογούν. Δείτε τι συνέβη με τη Λατινική Αμερική. Ήταν επί 500 χρόνια κάτω από φοβερή καταπίεση, κυρίως των Ευρωπαίων και μετά των Αμερικανών. Όλα αυτά τα χρόνια εκατοντάδες προσπάθειες να απελευθερωθούν κατεστάλησαν και πνίγηκαν στο αίμα. Όμως τα τελευταία δέκα χρόνια οι λαοί της Λατινικής Αμερικής έχουν φέρει τα πάνω κάτω. Απελευθέρωσαν τις χώρες τους από τις χούντες και την καταπίεση με τρόπο εντυπωσιακό».
Πιστεύετε ότι μπορεί να συμβεί το ίδιο και με την «Αραβική άνοιξη»;
«Έχουν ήδη υπάρξει τεράστιες αλλαγές, οι οποίες πιθανότατα θα είναι μόνιμες. Βέβαια έχουν πολύ δρόμο ακόμη μπροστά τους, αλλά μετρούν ήδη κάποιες σημαντικές επιτυχίες. Μία από αυτές, την οποία φυσικά δεν πολυπροβάλλουν τα δυτικά ΜΜΕ, είναι η δημιουργία πραγματικού εργατικού κινήματος στην Τυνησία και στην Αίγυπτο, χώρες οι οποίες δεν είχαν ποτέ κάτι τέτοιο. Τώρα πλέον είναι δυνατόν ακόμη και σε αυτές τις δύο χώρες να δημιουργήσουν ένα ανεξάρτητο εργατικό συνδικάτο».
Αυτή η απελπισία τού σήμερα πώς μπορεί να αλλάξει και να γίνει ελπίδα;
«Δεν ξέρω. Αν γνωρίζετε την απάντηση πείτε τη και σε εμάς. Την έχουμε ανάγκη απεγνωσμένα».
Η εποχή χαρακτηρίζεται από την απουσία σπουδαίων ηγετών, ειδικά στην Ευρώπη, αλλά και αλλού. Είναι άραγε θέμα κακής συγκυρίας ή φυσιολογικό αποτέλεσμα των καιρών;
«Δεν πρέπει να ψάχνεις για σπουδαίους ηγέτες. Αν κάνεις εσύ κάτι σημαντικό, θα δημιουργήσεις τη δική σου σπουδαία ηγεσία και δεν θα επιτρέψεις να δημιουργηθεί αυτό που ονομάζεις ανεπαρκή ηγεσία».
Μήπως ένα μεγάλο πρόβλημα είναι ότι οι άνθρωποι συγχέουμε εντελώς τις έννοιες «συνηθισμένο» και «φυσιολογικό» και πλέον πιστεύουμε ότι αυτό που είναι συνηθισμένο στη ζωή μας είναι και το φυσιολογικό;
«Σωστό είναι αυτό, πρέπει όμως να καταφέρνεις να διακρίνεις μέσα σου τις αληθινές, τις ειλικρινείς κινητήριες δυνάμεις».
Για εσάς ποιες είναι αυτές οι βασικές κινητήριες δυνάμεις;
«Είναι πολλές και γνωρίζω μερικές από αυτές. Για παράδειγμα, η δυστυχία από την οποία υποφέρουν οι άνθρωποι και κυρίως αυτή για την οποία έχω συνυπευθυνότητα. Αυτό είναι βασανιστικό. Ζούμε σε μια ελεύθερη κοινωνία και τα προνόμιά μας σημαίνουν αυτόματα και ευθύνες».
Μοιάζει πάντως στην Ελλάδα οι άνθρωποι να έχουμε υποστεί συλλογική κώφωση: μιλάμε όλοι, ενώ κανένας δεν ακούει κανέναν. Δεν είναι ένα βασικό πρόβλημα αυτό;
«Θα σας πω κάτι από τη δική μου πείρα. Η οικογένειά μου ανήκε στην εργατική τάξη και υπήρχαν πολλοί άνεργοι. Αντικειμενικά τότε η κατάσταση ήταν πολύ χειρότερη απ’ ό,τι είναι τώρα. Υποκειμενικά, όμως, τότε ήταν πολύ καλύτερα τα πράγματα ως προς την προοπτική. Τώρα επικρατεί κυρίως μια τεράστια απελπισία σε σχέση με το μέλλον, ενώ τότε κυριαρχούσε η ελπίδα ότι “δεν έχουμε τίποτε, αλλά μπορούμε να κάνουμε πράγματα για ένα καλύτερο αύριο”. Μαζευόμασταν και κουβεντιάζαμε για το πώς θα βελτιώσουμε την κατάσταση για την οικογένειά μας. Αυτό ακριβώς πρέπει να κάνει κάθε μικρή κοινωνική ομάδα και τώρα στην Ελλάδα».
Είναι γνωστό ότι αγαπάτε τη χώρα μας και ότι καλός προφήτης είναι αυτός που αγαπά. Τώρα που κλείνουμε αυτήν τη συζήτηση τι θα προφητεύατε για εμάς;
«Σας εύχομαι, μέσα από την καρδιά μου, να έχετε πολλή και καλή τύχη σε αυτούς τους ιδιαίτερα δύσκολους και επίπονους καιρούς, με όλες αυτές τις ισχυρές δυνάμεις που προσπαθούν να συντρίψουν την ελληνική κοινωνία και τη χώρα σας».

* Τη συνέντευξη πήρε ο Μάκης Προβατάς και δημοσιεύτηκε στο ΒΗΜagazino στις 16 Οκτωβρίου 2011.

Κίνα: Πλειοψηφία ο αστικός πληθυσμός Για πρώτη φορά στην Ιστορία της Κίνας ο αριθμός των αστών ξεπερνά τον αριθμό των κατοίκων των επαρχιών της Κίνας, ανακοίνωσε σήμερα η εθνική στατιστική υπηρεσία της χώρας. Στα τέλη του 2011 η πολυπληθέστερη χώρα στον κόσμο καταμετρούσε 690,79 εκατ. κατοίκους στις πόλεις έναντι 656,56 εκατ. κατοίκων στις επαρχίες, σύμφωνα με την υπηρεσία. Οι αστοί αποτελούν πλέον το 51,27% του συνολικού κινεζικού πληθυσμού, που φθάνουν το 1,347 δισ. κατοίκους. Στην Κίνα καταγράφεται επιτάχυνση της αστικοποίησης και μαζική έξοδος των κατοίκων των επαρχιών που αποδίδεται στην αποκολεκτιβοποίηση της γεωργίας, την εκβιομηχάνιση της Κίνας και την έλξη που ασκούν οι πόλεις σε αυτούς που αναζητούν εργασία. Ο αστικός πληθυσμός της Κίνας εκτιμάται ότι θα φθάσει τα 800 εκατ. ανθρώπους το 2020, σύμφωνα με μια κυβερνητική έκθεση η οποία είχε δοθεί στην δημοσιότητα τον Οκτώβριο του 2011. www.kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΟΗΕ ΓΙΑ ΤΟ ΚΛΙΜΑ.

Τελικά τι έγινε στο Ντέρμπαν της Ν.  Αφρικής ;

Στο Ντέρμπαν  έγινε  απο τις 28/11 ως τις 9/12/ 2011, η  17^η Δάσκεψη του Ο.Η.Ε. για την αντιμετώπιση της απειλής της κλιματικής αλλαγής .

Οσοι γνωρίζουν την σπουδαιότητα του θέματος περίμεναν με διακαιολογημένη  ανησυχία  τα αποτελέσματα της Διάσκεψης, αφου ο χρόνος πιέζει. Οπως είναι γνωστό μέχρι το τέλος του 2012 εξακολουθούν να ισχύουν οι δεσμεύσεις  του Πρρωτοκόλλου του Κυότο. Αν δεν υπάρξει συνεννόηση ολόκληρο το σύστημα προστασίας του κλίματος κινδυνεύει με κατάρρευση.

Πρόσφατη ανακοίνωση του Συμβουλίου του ΟΗΕ για το κλίμα (IPCC) προειδοποιεί για  αυξηση των «ακραίων καιρικών φαινομένων», με ισχυρές, σε διαφορετικές περιοχές του πλανήτη, βροχοπτώσεις, ξηρασία, και πλημμύρες. `Οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του διοξειδίου του άνθρακα αυξήθηκαν τόσο πολύ, όσο ποτέ άλλοτε, φτάνοντας σε ύψη ρεκόρ.

Παρόλα αυτά κποιοι ισχυρίζονται οτι η ανθρωπότητα διαθέτει τις λύσεις για την αποτροπή μιας κλιματικής αποσταθεροποίησης. Αρκεί να περάσουμε σε Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενεργειακή αποδοτικότητα, αλλαγή καυσίμων, δημόσιες συγκοινωνές και μεταφορές και αλλαγες στη γεωργία, που θα μπορούσαν να συμβαλλλουν ώστε να κρατηθεί η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη κάτω απο τους 2 βαθμούς κελσίου. Μέχρι το 2020 θα ήταν δυνατόν να σταθεροποιηθούν οι εκπομπές  σε τέτοιο επίπεδο ώστε να διαθέτουμε ένα σημάδι αισιδοξιας και μια ανάλογη ενίσχυση των δράσεων προς τη σωστή κατεύθυνση...

Ομως οι ελπίδες για κάτι τέτοιο ειναι περιορισμένες. Μια δεσμευτική, διαφανής και ελέγξιμη, διεθνής  συμφωνία, δεν επιτεύχθηκε για άλλη μια φορά. Στη νέα διάσκεψη του ΟΗΕ.. Αυτό που έγινε είναι μια παράταση , για έξη ακόμη χρόνια ( ως το 2017) των δεσμεύσεων του Κυότο, με την ελπίδα, μέχρι το 2015, να υπάρξει δέσμευση, τόσο των ανεπτυγμένων οικονομικά όσο και των αναπτυσσόμενων χωρών, ώστε να συνεχίσουν μετά το 2020 την τήρηση των δεσμεύσεων της  συμφωνοίας του Κυότο.

Οι σχετικές διαπραγματεύσεις, τα επόμενα χρόνια, δεν θα είναι εύκολες,  σε εποχή παγκόσμιας οικονομικής κρίσης που περνάει το σύστημα του «υπαρκτού καπιταλισμού», οπότε τα περισσότερα κράτη δεν είναι διατεθειμένα, να  διαθέσουν χρήματα για το περιβάλλον..

Η Ευρ. Ενωση δηλώνει διατεθειμένη να σεβαστεί τις δεσμεύσεις της, άν κάνουν το ίδιο και οι άλλες χώρες, όπως είναι η Ρωσία, η Ιαπωνία και ο Καναδάς, που αντιστέκονται.. Το ίδιο ισχύει  για την  Β. Αμερική και ακολουθεί η Κίνα, που έχει αναλάβει τεράστια προσπάθεια αξοποίησης των δυνατοτήτων των ΑΠΕ.

Ενίσχυση χρειάζεται βέβαια και το «Πράσινο Ταμείο του ΟΗΕ για το Κλίμα», που έπρεπε να διαθέτει ένα ποσό 100 δις, δολλαρίων, που είχαν υποσχεθει να καταβάλλουν τα κράτη που δεσμεύτηκαν σχετικά στην  Κοπεγχάγη, της Δανίας, το 2009.

Απο τέτοιες διασκέψεις και συμφωνίες δεν μπορεί κανείς να περιμένει και πολλά πράγματα..Στο Ντέρμπαν έγινε ένα μεγάλο  τουριστικό πανηγύρι,.. που έδωσε δουλειά σε 25.000 ανθρώπους..Η ξενοδοχειακή βιομηχανία του Ντέρμπαν, πρωτεύουσας της Ινδικής Κοινότητας της Ν. Αφρικής, που είναι ευνοημένη με ένα τροπικό κλίμα και διαθέτει  3,5 εκατομ κατοίκους, ενισχύθηκε με 50 περίπου εκατομμύρια ευρώ....

Στις διεθνείς διασκέψεις του ΟΗΕ έχουμε πάντα  να κάνουμε με ενδοσυστημικές προσπάθειες, εμβαλωματικών λύσεων ενος πλανητικού προβλήματος που απαιτεί διαφορετικές προσεγγίσεις και μιαν άλλη αναπτυξιακή κατεύθυνση.. Οι διάφοροι διαπραγματευτές σίγουρα γνωρίζουν ότι δεν υπάρχει κανένος είδους «Πράσινη ανάπτυξη», που να επιτρέπει την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, την ανατροπή του κυρίαρχου ενεργειακού συστήματος, επιτρέποντας  παράλληλα και την  οικονομική ανάπτυξη... Πολλοί υπευθυνοι ηγέτες κρατών δεν κατανοούν ότι η αποφασιστική αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής είναι εντελώς απαραίτητη για την επιβίωση της οικονομίας   τους μακροπρόθεσμα...

Πάντως οι οικονομολόγοι και οι ειδικοί στα ορυκτά καύσιμα είναι πεπειεισμένοι οτι η κλιματιή αλλαγή αποτελεί ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα..Συμφωνούν αναπόφευκτα για το πέρασμα σε έναν πιό «πράσινο» τρόπο οικονομίας.. 

¨Οσοι σχολούνται σοβαρότερα με τα ζητήματα του περιβ άλλοντος και τη σχέση της ανθρώπινης κοινω ίας με τη φύση, γνωρίζουν, εδώ και χρόνια, οτι η ανθρωπογενής κλιματική α λλαγή  οφέιλεται στο κυρίαρχο ποσοτικό αναπτυξιακό μοντέλλο της Δύσης που διατήρησε μια ληστρική σχέση με το φυσικό περιβάλλον.. Η οικονομία έπρεπε συνέχεια  να αυξάνεται. υποταγμένη στη κυρίαρχη αναπτυξιακή ιδεολογία του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και κατανάλωσης, που ενδιαφερότανε μόνο  για την κυριαρχία του ανθρωπου πάνω στη φύση αδιαφορώντας για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες για τα οικοσυστήματα, την βιοποικιλλότητα, το μέλλον του πλανήτη και των ερχόμενων γενεών...

Σήμερα και στη χώρα μας μια νέα γενιά αριστερών διανοητών και ερευνητών είναι πιο ενημερωμένη και προβληματίζεται σχετικά με τις δυνατότητες  οικοδόμησης μιας βιώσιμης κοινωνίας, σε αρμονία με τη φύση και σε απόλυτη  ρήξη με το κυρίαρχο, εγκληματικό κεφαλαιοκρατικό σύστημα..Οι σχετικοί προβληματισμοι θα πρέπει να γίνουν κτήμα και της ελληνικής Αριστεράς, που ήταν για χρόνια βυθισμένη στις προκαταλήψεις, την άγνοια και στο ιδεολογήμα του οικονομισμού και την ειδωλολατρία της Επιστήμης και της Τεχνικής...που υποτίθεται οτι θα ήταν σε θέση να λύσει με ένα μαγικό τρόπο όλα τα προβλήματα της Ανθρωπότητας.. Τα θέματα  αυτά απαιτούν μεγαλύτερη συζήτηση και ξεκαθάρισμα ώστε να μπορούμε  να σταθούμε στο ύψος των μεγάλων προβλημάτων της εποχής μας  στην Ελλάδα, στην Ευρώπη και σ’ολόκληρο τον Πλανήτη ., που απειλείται...

  Ευθύμης Παπαδημηητρίου

Ομότιμος καθηγητής φιλοσοφίας Παν/μ/ιου Ιωαννίνων.

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΖΩΩΝ

Αρθρο 1

Ολα τα ζώα γεννιούνται με ίσα δικαιώματα στη ζωή και στη δυνατότητα ύπαρξης.

Αρθρο 2

Ο άνθρωπος οφείλει να σέβεται τη ζωή κάθε ζώου. Ο άνθρωπος ανήκει στο ζωικό βασίλειο και δεν μπορεί να εξοντώνει ή να εκμεταλλεύεται τα άλλα είδη του ζωικού βασιλείου. Αντίθετα, οφείλει να χρησιμοποιεί τις γνώσεις του για το καλό των ζώων. Κάθε ζώο δικαιούται φροντίδας, προσοχής και προστασίας απο τον άνθρωπο.

Αρθρο 3

Κανένα ζώο δεν πρέπει να υποβάλλεται σε κακομεταχείριση ή απάνθρωπη συμπεριφορά. Αν η θανάτωση ενος ζώου θεωρηθεί υποχρεωτική πρέπει να γίνει στιγμιαία, ανώδυνα και χωρίς πρόκληση αγωνίας του ζώου.

Αρθρο 4

Κάθε ζώο δικαιούται να ζήσει στο φυσικό του χώρο (γή, θάλασσα, αέρα ) και να αναπαράγεται σύμφωνα με τους φυσικούς νόμους. Η στέρηση ελευθερίας του ζώου ακόμη και όταν γίνεται για μορφωτικόυς σκοπούς είναι αντίθετη προς τη διακήρυξη δικαιωμάτων αυτού.

Αρθρο 5

Κάθε ζώο που απο παράδοση θεωρείται κατοικίδιο δικαιούται να ζήσει με το ρυθμό και τις συνθήκες ζωής και ελευθερίας που αντιστοιχούν στο είδος του. Η διαφοροποίηση αυτών των συνθηκών απο τον άνθρωπο έχει σκοπούς κερδοσκοπικούς και είναι αντίθετη προς τη διακήρυξη.

Αρθρο 6

Κάθε ζώο που αποτελεί σύντροφο του ανθρώπου έχει δικαίωμα διάρκειας ζωής ανάλογης με τη φυσική του μακροβιότητα. Η εγκατάλειψη ενος ζώου θεωρείται πράξη απάνθρωπη και εξευτελιστική.

Αρθρο 7

Αναφορικά με τα ζώα που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στον άνθρωπο, η διάρκεια και η ένταση δουλειάς πρέπει να είναι σε λογικά πλαίσια, η διατροφή τους ικανοποιητική και η ανάπαυση τους υποχρεωτική.

Αρθρο 8

Οποιοσδήποτε πειραματισμός πάνω στα ζώα, ιατρικός, επιστημονικός, κ.λ.π. αντιτίθεται προς τα δικαιώματα των ζώων, εφόσον προκαλεί πόνο σωματικό ή ψυχικό. Πρέπει να επιδιώκεται η αντικατάσταση του πειραματισμού πάνω στα ζώα, απο άλλες υπάρχουσες τεχνικές.

Αρθρο 9

Τα ζώα που εκτρέφονται για τη διατροφή του ανθρώπου πρέπει να στεγάζονται, να τρέφονται,να μετακινούνται και να θανατώνονται χωρίς πρόκληση πόνου και αγωνίας.

Αρθρο 10

Απαγορεύεται η εκμετάλλευση των ζώων για τη διασκέδαση των ανθρώπων. Η έκθεση ζώου και τα θεάματα που χρησιμοποιούν ζώα αποτελούν  καταστρατήγηση της αξιοπρέπειας και του σεβασμού προς τη ζωή του ζώου.

Αρθρο 11

Κάθε πράξη που, χωρίς λόγο, προκαλεί θάνατο ζώου είναι βιοκτονία, είναι έγκλημα απέναντι στη ζωή.

Αρθρο 12

Κάθε πραξη που προκαλεί θάνατο μεγάλου αριθμού άγριων ζώων αποτελεί γενοκτονά, εγκλημα στο είδος. Η μόλυνση και οποιαδήποτε καταστροφή του φυσικού τους περιβάλλοντος οδηγούν στη γενοκτονία.

Αρθρο 13

Σεβασμός επιβάλλεται ακόμη και στο νεκρό ζώο. Κάθε σκηνή βίας στην τηλεόραση και το σινεμά, με θύματα ζώα πρέπει να απαγορευτεί και μόνο σκηνές που έχουν σκοπό να ενημερώσουν για τα δικαιώματα των ζώων οφείλουν να προβάλλονται.

Αρθρο 14

Οι οργσνισμοί προστασίας των ζώων πρέπει ν αντιπροσωπεύονται απο κάθε κυβέρνηση. Τα δικαιώματα του ζώου πρέπει να κατοχυρωθούν απο τους νόμους, όπως ακριβώς και τα δικαιώματα του ανθρώπου.

(ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΝΩΣΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Παρίσι 1978)

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ   ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΣ.

Η «Κυριαρχία « του Ανθρώπου στη Φύση και οι συνέπειες της. Απο τον Ιδεαλισμό, στον Υλισμό και την Οικολογία. Α΄Μέρος.,

Εκδόσεις ΓΟΡΔΙΟΣ, σελ. 598.

Μια ευχάριστη έκπληξη περιμένει τον αναγνώστη που θα πάρει στα χέρια του το νέο βιβλίο του Γεράσιμου Σκλαβούνου. Η ευρύτητα και σοβαρότητα του θέματος και ο εντυπωσιακός όγκος του βιβλίου εξουδετερώνονται με την πρώτη προσεκτική ανάγνωση του κειμένου, που διακρίνεται απο απόλυτη σαφήνεια, καθαρότητα και πληρότητα επιχειρημάτων .

Οπως διαβάζουμε, στον Πρόλογο, «Το θέμα αυτού του βιβλίου προσπαθεί να προσεγγίσει ιστορικά και ιδεολογικά, αυτό που,-- κατά τη γνώμη του συγγραφέα,-- αποτελεί το υπ’αριθμόν ένα προβλημα του πλανήτη μας και της ανθρωπότητας σήμερα, δηλαδή την περιβαλλοντική καταστροφή, αποτέλεσμα της μανιώδους προσπάθειας του ανθρώπου,-- ταξικά προσδιορισμένου βέβαια-- να εξουσιάσει και να εκμεταλλευτεί, μέχρις εξάντλησης, τη φύση».

Σε περίοδο γενικευμένης οικονομικής και κοινωνικής κρίσης του καπιταλιστικού συστήματος υπάρχει η τάση να υποτιμηθεί η σοβαρότητα του περιβαλλοντικού προβλήματος. Ομως αυτή τη στιγμή η υπερθέρμανση του πλανήτη και η κλιματική αποσταθεροποποίηση, έκφραση της  γενικευμένης διατάραξης  της οικολογικής ισορροπίας, απειλούν περισσότερο τις χώρες των τροπικών, που δεν ευθύνονται για το πρόβλημα και διαθέτουν τα λιγότερα μέσα για την αντιμετώπιση των επερχόμενων κινδύνων. «Την κύρια ευθύνη την έχουν οι χώρες του παγκόσμιου Βορρά που είναι οι παλαιότεροι και κύριοι  καταστροφείς του φυσικού περιβάλλοντος, όντας φορείς και εκφραστές, τους τελευταίους αιώνες, της ιδεολογίας της ανάπτυξης και της γραμμικής αντίληψης για την πρόοδο, μαζί με το παγκόσμιο σύστημα της παγκόσμιας ελεύθερης αγοράς, της κεφαλαιοκρατίας, του κέρδους και του ανταγωνισμού, σε βάρος του φυσικού περιβάλλοντος και των ίδιων των εργαζομένων, οι οποίοι βλέπουν τα κοινωνικο-οικονομικά χάσματα να μεγαλώνουν».

Ας διαβάσουμε ακόμη ένα απόσπασμα απο τον πρόλογο του βιβλίου., για να κατανοήσουμε καλύτερα και το πνεύμα που το διατρέχει και την στοχοθεσία του. «Τελικά το δράμα της εποχής μας δεν είναι μόνο η περιβαλλοντική καταστροφή, η κλιματική απορρύθμιση, η ρύπανση του περιβάλλοντος και η εξάντληση των φυσικών πόρων, δεν είναι μόνον η πλήρης αποτυχία της αστικής ιδεολογίας της πρόοδου και της υποτιθέμενης αυτορρυθμιζόμενης αστικής αγοράς, είναι και το ότι το εργατικό κίνημα,  στο οποίο στήριξαν τις ελπίδες τους ο Μαρξ και ο Ενγκελς, καθώς και η αριστερά, η οποία ευελπιστεί να το εκπροσωπήσει, στέκουν, στην καλύτερη περίπτωση, αμήχανοι και χωρίς θεωρητική και ιδεολογική προετοιμασία, απέναντι στα νέα περιβαλλοντικά δεδομένα και στούς νέους θανάσιμους κινδύνους για την ανθρωπότητα. Αυτοί που θα έπρεπε να ήταν στην πρωτοπορία  των αγώνων για τη σωτηρία της, όπως έγινε τον περασμένο αιώνα απέναντι στα οικονομικά προβλήματα  του τότε, τους παγκόσμιους πολέμους, τον θηριώδη φασιστικό άξονα που ήθελε να υποτάξει όλη τη γή ή, μετά, απέναντι στην απειλή ενος θερμοπυρηνικού πολέμου. Ωσπου πήρε τη σκυτάλη απο τα κουρασμένα χέρια της αριστεράς το οικολογικό κίνημα, Μήπως όμως έχει αρχίσει και αυτό αν κουράζεται και να αφομοιώνεται;».

«Ως ενα βαθμό ναί, ως ένα άλλο όχι. Γιατί τους κουρασμένους και αφομοιωμένους τους αντικαθιστούν άλλοι, νεώτεροι και πιο ανήσυχοι για το μέλλον της γής, όπως έδειξαν τα γεγονότα των τελευταίων χρόνων, με τις μεγάλες διαδηλώσεις στην Κοπεγχάγη και το Κανκούν, στη διάρκεια των διασκέψεων για την κλιματική αλλαγή , στο Βερολίνο κατά της χρήσης πυρηνικής ενέργειας ή στην παγκόσμια σύναξη για το κλίμα στην Κοτσαμπάμπα της Βολιβίας».

Και συνεχίζει ο συγραφέας στις εισαγωγικές σκέψεις για την κατάσταση του οικολογικού κινήματος. «Τα γεγονότα αυτά που έχουν υπερκεράσει σε μαζικότητα και μαχητικότητα παράλληλες εκδηλώσεις  των Κοινωνικών Φόρουμ, τα οποία  φαίνεται δεν έχουν πια την «εύνοια» της παραδοσιακής αριστεράς, χωρίς παράλληλα να μεταφέρει αυτή την εύνοια – τουλάχιστον μαζικά- στο οικολογικό κλίνημα , ώστε να υπάρξει μια προωθητική σύνθεση σε οικοσοσιαλιστική κατεύθυνση. Στην κατεύθυνση δηλαδή ενός σοσιαλισμού με ελευθερία και δημοκρατία  σε παγκόσμια κλίμακα, με απορριψη της αναπτυξιακής ιδεολογίας, κάτι που στην πράξη σημαίνει αποανάπτυξη για τις ήδη αναπτυγμένες χώρες, και οικολογική ανάπτυξη για τις φτωχές, δηλαδή έμφαση περισσότερο στην ποιότητα, παρά στην ποσότητα, ώστε βαθμιαία να επέλθει εξισορρόπηση των βιοτικών επιπέδων σε παγκόσμιο επίπεδο, με απόλυτο σεβασμό όχι μόνο στη φυσική βιοποικιλότητα αλλά και στην πολιτισμική και εθνική. Παρήγορο είναι οτι πολλοί ιθαγενείς λαοί στην Λατινική Αμερική και αλλού, τέτοια αιτήματα έχουν κάνει σημαία του αγώνα τους».

Αυτές οι εισαγωγικές σκέψεις και διαπιστώσεις δεν είναι σε θέση να αποδώσουν το βάθος και το εύρος της μελέτης και ανάδειξης των ιδεολογικών, φιλοσοφικών καιο πολιτικών προυποθέσεων και αιτίων της σύγχρονης περιβαλλοντικής κρίσης που ανέλαβε να  διερευνήσει ο Γεράσιμος Σκλαβούνος. Η απόδοση του κεντρικού πυρήνα της μελέτης με λίγα λόγια δεν είναι καθόλου εύκολο εγχείρημα αφου ο συγγραφέας του βιβλίου μας καλεί σε ένα ταξίδι στον κόσμο των ιδεών, της φιλοσοφίας και της πολιτικής σκέψης αρχίζοντας απο την Αρχαιότητα, για να καταλήξει , σ’αυτόν τον τόμο, στον 18^ο αιώνα. Σίγουρα , σύντομα, όσο επιτρέπει η δυσκολία του θέματος , θα διαβάσουμε και τη συνέχεια. Ο Γεράσιμος Σκλαβούνος είναι γνωστός όχι μόνο για την συμμετοχή και την προσφορά του στις προσπάθειες διάχυσης στην κοινωνία των ιδεών της αριστεράς και της πολιτικής οικολογίας. Ειναι επίσης γνωστός για τον δυναμισμό του, την υπομονή, τη μνημειώδη εργατικότητα και το θάρρος να καταβάλλει όσο κόπο και χρόνο χρειαστεί για να ερευνήσει, να αναλύσει και να παρουσιάσει, με πρωτότυπο και κατανοητό τρόπο, δύσκολα θεωρητικά και κοινωνικά προβλήματα.

Ο Α’ τόμος, που έχουμε στα χέρια μας, είναι χωρισμένος σε 12 κεφάλαια, που εκτείνονται σε 500 περίπου σελίδες, ενώ ακολουθεί ένα Παράρτημα με εκτενή χαρακτηριστικά, σχετικά αποσπάσματα κειμένων, που καταλαμβάνουν άλλες 100 περίπου σελίδες. Ακολουθεί σχετική, βασική βιβλιογραφία που χρησιμοποιήθηκε.

Θα αρκούσε μια απλή ανάγνωση των 12 κεφαλαίων για να υποψιαστεί κανείς την ευρύτητα της θεματικής που δεν περιορίζεται στην έννοια της προόδου και της κυριαρχίας του ανθρώπου στη φύση στον Αρχαίο κόσμο  αλλά και στην περίοδο της Νεωτερικότητας, με την ανάπτυξη του καπιταλισμού και την ευρωπαική κυριαρχία στον τότε γνωστό κόσμο και στη φύση. Ισδιάιτερη έμφαση δίδεται στην περίοδο της Αναγέννησης  και του Δαφωτισμού, οπότε αναδύεται παραστατικά το νέο ανθρωποκεντρικό κοσμοείδωλο που αποτέλεσε το θεμέλιο της ιδεολογίας της κυριαρχίας του ανθρώπου πάνω στη φύση. Εδώ παρελαύνουν ονόματα και χαρακτηριστικά αποσπάσματα της σκέψης φιλοσόφων Φράνσις Μπέηκον, Καρτέσιου,  Χομπς, Λοκ, Σπινοζα, Λαίμπνιτς.

Ολη η προσέγγιση γίνεται απο μαρξιστική σκοπιά, με κριτικό αναλυτικό τρόπο. Και με την χρήση εκτενών παραπομπών και παραθεμάτων των φιλοσόφων και διανοητών της ευρωπαικής γενικότερα και της γερμανικής ειδικότερα, κλασσικής φιλοσοφίας. Ο αναγνώστης έχει την ευκαιρία να διαβάσει αποσπάσματα εργών των Εγελου, Φουερμπαχ, Μαρξ , Ενγκελς  και Λένιν και να ξεκαθαρίσει κάποια αμφιλεγόμενα σημεία σχετικά με τις απόψεις τους για τη φύση και το ρόλο της επιστήμης και της τεχνικής που ταλαιπώρησαν για δεκαετίες την αριστερά που της αποδόθηκε, συχνά δικαιολογημένα, η μομφή του παραγωγισμού και του οικονομισμού.

Ο συγγραφέας βρίσκεται σε συνεχή διάλογο με τους διανοητές που παρουσιάζει και έχει την ικανότητα να επιλέγει, να αξιολογεί και να παραπέμπει σε καίρια σημεία που απαιτούνται για την ανάπτυξη της επιχειρηματολογίας του. Ο Γεράσιμος Σκλααβούνος τιμά την αριστερά και την οικολογική σκέψη στην Ελλάδα όπου μέχρι πριν απο λίγο κυριαρχούσαν οι προκαταλήψεις και η άγνοια της διεθνούς προβληματικής και αμφισβήτησης του κυρίαρχου αναπτυξιακού, καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και κατανάλωσης. (Στο παράρτημα υπάρχει εκτενές παράθεμα με κριτική αναφορά στον Σερζ Λατούς, που θεωρείται εκφραστής του κινήματος της αποανάπτυξης, των αντιρρησιών της μεγέθυνσης ,της καπιταλιστικής οικονομίας).

---------------

Ας μου επιτραπούν στο σημείο αυτό κάποιες προσωπικές σκέψεις  για το πρόβλημα του επαναπροσδιορισμού της σχέσης  ανθρώπινης κοινωνίας – φύσης, που βρίσκεται στο επίκεντρο της σημερινής οικολογικής συζήτησης, αναζητώντας τα ίχνη μιας νέας φιλοσοφίας της φύσης, επανεξετάζοντας πολλούς παραδοσιακούς όρους  κατα τη θεωρητική σύλληψή τους  και την ιδεολογική λειτουργία τους, στα νέα ιστορικά και κοινωνικά πλαίσια της εποχής μας.

Μετά απο συζητήσεις τεσσάρων δεκαετιών, διαπιστώνεται οτι οι οικολογικοί δρόμοι  και οι προτάσεις για μια διαφορετική σχέση με τη φύση  δεν είναι ούτε εύκολοι ούτε μονοσήματοι. Κινούνται συνήθως μεταξύ μιας επιταγής προς τη φρόνηση των ανθρώπων (ζητώντας τον περιορισμό της εκμετάλλευσης της φύσης) και μια ηθική επιταγή (υπενθυμίζοντας την ευθύνη μας απέναντι στη φύση και τις επόμενες γενιές). Οι ηθικοί και οικολογοί προσανατολισμοί δυσκολεύονται να βρούν το δρόμο τους σε κουλτούρες που κυριαρχούνται απο την τεχνική που στοχεύει στο κέρδος, παραπαίοντας αναπόφευκτα ανάμεσα στο γνωσιολογικό ιδανικό της επιστήμης (που βλέπει τη φύση ως αντικείμενο) και τα ιδανικά της οικονομίας (που βλέπει τη φύση ως ανεξάντλητη πηγή πρώτων υλών).

Η ιστορία του ανθρώπου και η ιστορία της φύσης αλληλοδιεισδύουν . Το μέλλον της φύσης  συνδέεται με το μέλλον του ανθρώπου και το βαθμό υπευθυνότητας που θα επιδείξει απέναντι στη φύση. Οι συνθήκες ζωής των μελλοντικών γενεών εξαρτώνται απο την ύπαρξη μιας ακέραιης φύσης (χωρίς προβλήματα  πυρηνικών  καταλοίπων, μολυσμένων υδάτων, αέρα και εξαντλημένων φυσικών πόρων.) Σήμερα  έχουμε την αίσθηση οτι είμαστε μάρτυρες  του τέλους ενός κόσμου που καταρέει, μόνο που δεν μπορούμε με βεβαιότητα να πούμε αν πρόκειται για τη βαθμιαία κατάρευση μιας κοινωνικής και οικονομικής τάξης πραγμάτων, που φαίνεται να είναι γερά εδραιωμένη σε θεσμούς και στη συνείδηση των ανθρώπων ή μήπως βρισκόμαστε  μπροστά στο τέλος του πλανήτη ως ζωντανού οργανισμού. Η γνώση των οικολογικών αρχών, αν αξιοποιηθεί σωστά απο την ανθρωπότητα θα μπορούσε να ανοίξει καινούργιες προοπτικές για την δίκαιη κοινωνική ανοικοδόμηση και τη συμφιλίωση με τη φύση. Για να χρησιμοποιήσουμε μια προειδοποιητική έκφραση του Μάρεϋ Μπούκσιν «αν δεν παραγματοποιήσουμε αυτό που φαίνεται αδύνατο, θα βρεθούμε αντιμέτωποι με το αδιανοήτο». 

Απο όσο είμαι σε θέση να γνωρίζω η νέα γενιά αριστερών διανοητών και ερευνητών, στη χώρα μας, είναι ενημερωμένη με την σύγχρονη προβληματική και αναζητά δρόμους και δυνατότητες οικοδόμησης μιας βιώσιμης κοινωνίας, σε αρμονία  με τη φύση και σε απόλυτη ρήξη με το κεφαλαιοκρατικό σύστημα, με τον παραγωγισμό και τον καταναλωτισμό του. -- Βιβλία σαν αυτό του Γεράσιμου Σκλαβούνου, με θέμα την κυριαρχία του ανθρώπου στη φύση και τις συνέπειες της, ενισχύουν με επιχειρήματα τη σχετική αναζήτηση και γιαυτό η προσφορά του είναι πολλή  σημαντική.

*( Η πρώτη παρουσίαση του βιβλίου έγινε στην αίθουσα της ΕΣΗΕΑ των Αθηνών στις 28/9/2011. -- Για όσους τυχόν δεν γνωρίζουν περισσότερα για τον συγγραφέα αναφέρουμε οτι ο Γεράσιμος Σκλαβούνος είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Ναντέρ, και έχει εργαστεί ως πολεοδόμος - χωροτάκτης, μηχανικός και γεωγράφος. Αλλα έργα του έχουν κυκλοφορήσει στα γαλλικά και στα ελληνικά απο τις εκδόσεις Γόρδιος, το 2006 και 2008.)

Ευθύμης Παπαδημητρίου

(Ομότιμος καθηγητής φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων).

ΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ, ΑΦΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΣΕ ΑΧΑΛΙΝΩΤΟ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΑΚΡΑΙΕΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ, ΞΥΝΕΙ ΠΛΕΟΝ ΤΟΝ ΠΑΤΟ ΤΟΥ ΒΑΡΕΛΙΟΥ, ΕΤΟΙΜΟ ΝΑ ΞΕΨΥΧΗΣΕΙ, ΤΟΝΙΖΕΙ ΣΤΗΝ «Ε» Η ΚΟΡΥΦΑΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΟΣ

«Τελευταίο οχυρό των τραπεζών, οι φόροι και οι συντάξεις»

Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΣΩΤΗΡΧΟΥ

Θεωρεί ότι το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, που αυτή τη στιγμή βάζει χέρι στους φόρους των πολιτών και στις συνταξιοδοτικές τους αποταμιεύσεις, ξύνει τον πάτο του βαρελιού και ουσιαστικά ξεψυχά. Γιατί «πόσο ακόμη θα αντέξει η ακραία ανισότητα; Το πλουσιότερο 1% του κόσμου, που στην πραγματικότητα είναι το 0,5%, αυξάνει το εισόδημά του κατά 281% και αυτό το επίπεδο συγκέντρωσης πλούτου κανένα σύστημα δεν μπορεί να το συντηρήσει. Αυτό συμβαίνει τώρα και γι' αυτό ζούμε σε μια ενδιαφέρουσα εποχή γιατί δεν ξέρουμε τι θα ακολουθήσει». Συγκρίνει αυτό το σύστημα, «που έχει φτάσει πια να παράγει βαρβαρότητα εξωθώντας στην εξαθλίωση μεγάλα τμήματα του πληθυσμού», με τα στρατιωτικά καθεστώτα που κατέρρευσαν, όχι από κάποια «ανώτερη μεγάλη δύναμη», αλλά επειδή «εξαντλήθηκαν φτάνοντας στα όριά τους». Οσο για το κίνημα που αναπτύσσεται;

Πάνω από 45 εκατ. άνθρωποι στις ΗΠΑ κινδυνεύουν να μείνουν άστεγοι«Το κίνημα εμπεριέχει τη δυνατότητα να αναπτύξουμε διαφορετική σχέση με αυτό το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Εχει να κάνει με την κοινωνία και όχι με την κατάληψη της εξουσίας. Και ίσως είναι ένα πρώτο βήμα στις αλλαγές που πρόκειται να συμβούν στο μέλλον», λέει στην «Ε», συγκρίνοντάς το με το κίνημα των ανθρώπινων δικαιωμάτων στις ΗΠΑ, όπου αγώνες πολλών γενεών οδήγησαν στην κατοχύρωση θεσμικής ισότητας για τους μαύρους και όχι μόνο.

Τα παραπάνω λόγια δεν προέρχονται από οποιαδήποτε, αλλά από τη Σάσκια Σάσεν, καθηγήτρια κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης και συνεπικεφαλής της Επιτροπής για την Παγκόσμια Σκέψη, η οποία μας μίλησε για:

* Την έκταση του προβλήματος στις ΗΠΑ, όπου το 2009 το ένα στα 45 νοικοκυριά, σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια οικογένειες, έχασαν το σπίτι τους, ενώ άμεσα απειλούνται με έξωση επιπλέον 10 εκατομμύρια νοικοκυριά: «Μιλάμε για περισσότερους από 45 εκατομμύρια ανθρώπους που κινδυνεύουν να μείνουν άστεγοι, τεράστια νούμερα που πίσω τους κρύβουν πραγματικές ανθρώπινες ζωές, ολόκληρες γειτονιές έρημες και πόλεις-φαντάσματα. Επιπλέον 50 εκατομμύρια φτωχών βασίζονται σε επισιτιστική βοήθεια για να τραφούν. Αυτό είναι ένα συστημικό πρόβλημα. Πόσο χειρότερο μπορεί να γίνει;».

* Το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα παραγωγής ανισότητας, που πριν από μερικά χρόνια έφτασε να κατέχει ως πλασματικό διαθέσιμο -επειδή δεν πρόκειται για πραγματικά χρήματα αλλά για την ιδέα της αξίας τους- 630 τρισ. δολάρια τη στιγμή που το παγκόσμιο ΑΕΠ, δηλαδή το εισόδημα όλων των χωρών του κόσμου, δεν ξεπερνούσε τα 54 τρισ. δολάρια.

Ακόμη και οι τραπεζίτες ξέρουν ότι αυτό το ποσό είναι ελαφρώς μεγάλο. Κι άρχισαν να ανησυχούν επειδή δεν έχει υλικό αντίκρισμα και έτσι ήθελαν να έχουν πραγματικά περιουσιακά στοιχεία και άρχισαν τις επενδύσεις σε ακίνητα και γη.

Με αποτέλεσμα το 2006, με τη μέθοδο των υποθηκών, έβαλαν στο χέρι τα σπίτια τού 30% των αμερικάνικων νοικοκυριών που δεν είχαν δικό τους σπίτι. Η κρίση είναι μια εσωτερική συνθήκη στο χρηματοοικονομικό σύστημα. Τώρα αρχίζουν να χρησιμοποιούν τα χρήματα των φορολογουμένων και αυτό είναι το τελευταίο που απέμεινε, είναι σαν να ξύνουν τον πάτο του βαρελιού. Για μένα και για σένα για τις χώρες μας αυτά είναι ο πλούτος του λαού. Και επιτέθηκαν και σε αυτόν».

**Τι θα ακολουθήσει;

**«Αυτό είναι το ερώτημα. Ούτε οι ίδιοι γνωρίζουν. Γι' αυτό είναι μια ενδιαφέρουσα εποχή. Για την Ελλάδα, για παράδειγμα, συμφωνούν για μια έκπτωση 50% του χρέους, κάτι που δεν ήθελαν να κάνουν πριν από λίγους μήνες. Το ΔΝΤ δίνει χρήματα στην ελληνική κυβέρνηση και όχι στις τράπεζες. Τα ξένα κεφάλαια έρχονται και αγοράζουν ομόλογα, μέρος του ελληνικού χρέους από τις τράπεζες για να μπορούν να διαμαρτυρηθούν αργότερα ότι δεν συμφωνούν με τη συμφωνία έκπτωσης του χρέους.

Κάτι τέτοιο συνέβη στα τέλη του 1980 στη Λατινική Αμερική -Περού και Εκουαδόρ, για παράδειγμα- και αφού υφάρπαξαν και τους φόρους, οδήγησαν σε μεγάλη κρίση. Εδώ βρίσκονται και οι ευθύνες της κυβέρνησης γιατί αυτά τα χρήματα προορίζονταν για τον κόσμο και τα εξάντλησαν.

Εδώ είναι το έγκλημα. Τα δοκίμασαν όλα, περικοπές στους μισθούς, στις συντάξεις, στα σχολεία, στην ιατρική περίθαλψη. Οδήγησαν τον κόσμο σε μεγάλη φτώχεια. Και μετά τι; Αυτό είναι το σκοτεινό χρηματοπιστωτικό σύστημα, ένα άτυπο οικονομικό σύστημα που μόνο έτσι περιγράφεται ως η "άγρια δύση"».

**Πώς βλέπετε το ρόλο του κινήματος «Καταλάβατε τη Γουόλ Στριτ»;

**«Τόσα εκατομμύρια άνθρωποι στις ΗΠΑ έχουν χάσει τα σπίτια τους, ενώ άλλοι τόσοι είναι φτωχοί και πεινάνε. Και αυτοί οι άνθρωποι είναι αόρατοι, γιατί πρόκειται για μια αχανή χώρα. Αυτό που μέχρι στιγμής έχει καταφέρει το κίνημα είναι να ρίξει φως σε αυτήν την τραγική κατάσταση που βιώνει η μεσαία τάξη. Η συνεισφορά του είναι ότι καταδεικνύει πως κάτι πάει στραβά με το σύστημα.

Και όταν βλέπεις αυτό το φαινόμενο να πολλαπλασιάζεται και να γίνεται παντού, παίρνει τις διαστάσεις ενός παγκόσμιου διδάγματος. Ολα αυτά τα κινήματα δημιουργούν αφηγήσεις που αμφισβητούν τις κυρίαρχες παραδοχές για το άτρωτο σύστημα και τις επανακωδικοποιούν. Και αυτό δεν γίνεται από ακαδημαϊκούς ή ιδεολογικούς παράγοντες, όπως είναι "τα μεγάλα κεφάλια", δεν το κάνουν οι ειδήμονες αλλά οι απλοί άνθρωποι και αυτό είναι πολύ σημαντικό.

Αυτό που συνήθως συμβαίνει στις ΗΠΑ είναι ότι για λίγο καιρό το υποστηρίζουν και μετά δεν ξέρουν τι να κάνουν με αυτό. Σκέφτονται ότι πρέπει να τελειώνει, ότι ήταν αρκετό. Ωστόσο, αυτοί που συμμετέχουν ψάχνονται για το επόμενο βήμα. Είναι ενδιαφέρον. Πού θα οδηγήσει, δεν γνωρίζω. Το βλέπω σαν ένα πρώτο βήμα για κάτι άλλο, όπως όταν ξεκίνησε το κίνημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων πριν από πάρα πολλά χρόνια και χρειάστηκε μια προσπάθεια γενεών για να κατορθώσει κάτι».

άρθρο του Μ.Μαζάουερ στους New York Times: "Η Ελλάδα, το λίκνο της δημοκρατίας, κλονίζει τον πλανήτη." Του Μαρκ Μαζάουερ*. Χθες, όλος ο κόσμος παρακολουθούσε την Ελλάδα καθώς το κοινοβούλιό της ψήφισε ένα διχαστικό πακέτο μέτρων λιτότητας το οποίο θα μπορούσε να έχει κρίσιμες επιπτώσεις στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Ισως προκαλεί έκπληξη που. αυτή η μικρή άκρη της χερσονήσου των Βαλκανίων συγκεντρώνει τόση προσοχή. Σκεφτόμαστε συνήθως την Ελλάδα ως την πατρίδα του Πλάτωνα και του Περικλή, με την πραγματική της σημασία να βρίσκεται βαθιά στην αρχαιότητα. Αλλά δεν είναι η πρώτη φορά που για να κατανοήσεις το μέλλον της Ευρώπης χρειάζεται να στραφείς μακριά από τις μεγάλες δυνάμεις στο κέντρο της ηπείρου και να κοιτάξεις προσεκτικά όσα συμβαίνουν στην Αθήνα. Τα τελευταία 200 χρόνια η Ελλάδα ήταν στην πρώτη γραμμή της εξέλιξης της Ευρώπης. Στη δεκαετία του 1820, στη διάρκεια του αγώνα για την ανεξαρτησία από την οθωμανική αυτοκρατορία, η Ελλάδα έγινε ένα πρώιμο σύμβολο δραπέτευσης από. τη φυλακή της αυτοκρατορίας. Για τους φιλέλληνες, η παλιγγενεσία της αποτελούσε τον πιο ευγενή αγώνα. "Στο μεγάλο πρωινό του κόσμου", έγραψε ο Σέλεϊ στο ποιημά του "Ελλάς", "το μεγαλείο της Ελευθερίας τινάχθηκε και έλαμψε! " Η νίκη θα σήμαινε τον θρίαμβο της ελευθερίας όχι μόνο επί των Τούρκων αλλά και επί όλων των δυναστών που κρατούσαν υπόδουλους τόσο πολλούς ευρωπαίους. Γερμανοί, Ιταλοί, Πολωνοί και Αμερικανοί έτρεξαν να πολεμήσουν υπό την γαλανόλευκη σημαία της Ελλάδας για χάρη της δημοκρατίας. Και μέσα σε μια δεκαετία, η χώρα κέρδισε την ελευθερία της. Στη διάρκεια του 20ου αιώνα ο ριζοσπαστικός νέος συνδυασμός της συνταγματικής δημοκρατίας και του εθνικισμού που ενσάρκωσε η Ελλάδα εξαπλώθηκε στην ήπειρο και κορυφώθηκε στην "ειρήνη που τερμάτισε κάθε ειρήνη" στο τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, όταν τρεις αυτοκρατορίες, η οθωμανική , εκείνη των Αψβούργων και η ρωσική, κατέρρευσαν και αντικαταστάθηκαν από έθνη-κράτη. Μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ελλάδα άνοιξε και πάλι τον δρόμο για το μέλλον της Ευρώπης. Μόνο που τώρα ήταν η σκοτεινή πλευρά της δημοκρατίας που βγήκε στο προσκήνιο. Σε έναν κόσμο εθνικών κρατών, εθνοτικές μειονότητες όπως ο μουσουλμανικός πληθυσμός της Ελλάδας και οι ορθόδοξοι χριστιανοί της Μικράς Ασίας ήταν μια συνταγή για διεθνή αστάθεια. Στις αρχές της δεκαετίας του 1920, έλληνες και τούρκοι ηγέτες αποφάσισαν να ανταλλάξουν τους μειονοτικούς πληθυσμούς τους, εκτοπίζοντας περί τα δύο εκατομμύρια χριστιανούς και μουσουλμάνους προς χάριν της εθνικής ομοιογένειας. Η ελληνο - τουρκική ανταλλαγή των πληθυσμών ήταν η μεγαλύτερη οργανωμένη μετακίνηση προσφύγων στην ιστορία μέχρι τότε και μοντέλο που οι ναζιστές και άλλοι θα το επικαλούνταν αργότερα για να εκτοπίσουν ανθρώπους στην ανατολική Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Ινδία. Είναι ειρωνικό, λοιπόν, που η Ελλάδα ήταν επίσης στην πρωτοπορία της αντίστασης στους ναζιστές. Τον χειμώνα του 1940-41, ήταν η πρώτη χώρα που αντεπιτέθηκε αποτελεσματικά κατά των δυνάμεων του Αξονα, ταπεινώνοντας τον Μουσολίνι στον ελληνο - ιταλικό πόλεμο ενώ η υπόλοιπη Ευρώπη επευφημούσε την Ελλάδα. Και πολλοί χειροκρότησαν πάλι λίγους μήνες αργότερα όταν ένας νεαρός αριστερός αντιστασιακός ονόματι Μανώλης Γλέζος σκαρφάλωσε στην Ακρόπολη ένα βράδυ με έναν φίλο και κατέβασαν τη σημαία με την σβάστικα που οι Γερμανοί είχαν πρόσφατα υψώσει. Σχεδόν 70 χρόνια αργότερα, η ελληνική αστυνομία θα έριχνε δακρυγόνα στον κ. Γλέζο ο οποίος διαδήλωνε κατά του προγράμματος λιτότητας. Αλλά στο τέλος, η Ελλάδα υπέκυψε στη γερμανική κατοχή. Η κυριαρχία των ναζιστών έφερε μαζί της την πολιτική κατάρρευση, την μεγάλη πείνα, και μετά την απελευθέρωση, την βύθιση της χώρας σε έναν εμφύλιο πόλεμο ανάμεσα στις κομμουνιστικές και τις αντικομμουνιστικές δυνάμεις. Μόλις λίγα χρόνια μετά την ήττα του Χίτλερ, η Ελλάδα βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο της ιστορίας, ως μέτωπο του Ψυχρού Πολέμου. Το 1947, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Χάρι Τρούμαν χρησιμοποίησε τον κλιμακούμενο εμφύλιο στην Ελλάδα για να πείσει το Κογκρέσο να στηρίξει το Δόγμα Τρούμαν και την ειρηνική δέσμευση αμερικανικών πόρων για τον αγώνα κατά του Κομμουνισμού και την ανοικοδόμηση της Ευρώπης. Ανυψωμένη ξαφνικά σε έναν διατλαντικό αγώνα, η Ελλάδα συμβόλιζε τώρα μια πολύ διαφορετική Ευρώπη - μία Ευρώπη που είχε αυτοκαταστραφεί, και που ο μόνος δρόμος εξόδου από την ανέχεια των μέσων της δεκαετίας του 1940 ήταν ως μικρότερος εταίρος της Ουάσινγκτον. Καθώς τα δολάρια άρχισαν να ρέουν, αμερικανοί σύμβουλοι έλεγαν στους έλληνες πολιτικούς τι να κάνουν και αμερικανικές βόμβες ναπάλμ έκαιγαν τα ελληνικά βουνά καθώς οι κομμουνιστές αντάρτες τρέπονταν σε φυγή. Η πολιτική και οικονομική ένωση της Ευρώπης υποτίθεται ότι θα έβαζε τέλος στις αδυναμίες και την εξάρτηση της διχοτομημένης ηπείρου. Και εδώ η Ελλάδα έγινε σύμβολο μιας νέας φάσης στην ευρωπαϊκή ιστορία. Η πτώση της στρατιωτικής δικτατορίας το 1974 δεν έφερε στη χώρα μόνο την πλήρη ένταξη σε αυτό που θα γινόταν η Ευρωπαϊκή Ενωση. Προανήγγηλε επίσης (μαζί με τη μετάβαση της Ισπανίας και της Πορτογαλίας στη δημοκρατία την ίδια εποχή) το παγκόσμιο κύμα εκδημοκρατισμού της δεκαετίας του 1980 και του '90, πρώτα στη Νότια Αμερική και τη Νοτιοανατολική Ασία και μετά στην Ανατολική Ευρώπη. Και έδωσε στην Ευρωπαϊκή Ενωση την όρεξη για διεύρυνση και τη φιλοδοξία να εξελιχθεί από ένα μικρό κλαμπ πλούσιων δυτικοευρωπαϊκών κρατών σε φωνή για ολόκληρη την προσφάτως εκδημοκρατισμένη ήπειρο, η οποία εξαπλώθηκε κατά πολύ στο νότο και την ανατολή. Και τώρα, σήμερα, αφότου έσβησε η ευφορία της δεκαετίας του '90 και μια νέα ταπεινοφροσύνη χαρακτηρίζει τους Ευρωπαίους, ο κλήρος πέφτει και πάλι στην Ελλάδα ως χώρας η οποία θα προκαλέσει τους μανδαρίνους της Ευρωπαϊκής Ενωσης και θα θέσει το ερώτημα: "ποιό θα είναι το μέλλον της ηπείρου;". Η Ευρωπαϊκή Ενωση υποτίθεται ότι θα ένωνε μια κατακερματισμένη Ευρώπη, ότι θα ενίσχυε τις δημοκρατικές της δυνατότητες και ότι θα μεταμόρφωνε την ήπειρο σε μια ανταγωνιστική δύναμη στην παγκόσμια σκηνή. Είναι ίσως χαρακτηριστικο που ένα από τα αρχαιότερα και πιο δημοκρατικά έθνη - κράτη της Ευρώπης βρίσκεται στην καινούργια εμπροσθοφυλακή, όσων θέτουν εν αμφιβόλω όλα αυτά τα επιτεύγματα. Γιατί είμαστε όλοι μικρές δυνάμεις τώρα, και για άλλη μια φορά η Ελλάδα πολεμάει στην πρώτη γραμμή του αγώνα για το μέλλον.   *Μαρκ Μαζάουερ, Βρετανός ιστορικός και συγγραφέας, καθηγητής Ιστορίας στο πανεπιστήμιο Κολούμπια των ΗΠΑ. Αναρτήθηκε από aganaktismenoi